ფულის ხე, რომელსაც ბოტანიკაში ოვალურ კრასულად (Crassula ovata) იცნობენ, ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სუკულენტია ოთახის მცენარეებს შორის. ბევრს სჯერა, რომ იგი კეთილდღეობას და სიმდიდრეს იზიდავს, ამიტომ ხშირად ზრდიან სახლებში. მიუხედავად იმისა, რომ კრასულა უპრეტენზიო მცენარედ ითვლება, მოვლის შეცდომებზე იგი მალევე რეაგირებს — ფოთლები რბილდება, ჭკნება, ხოლო ღერო სიმტკიცეს კარგავს.
ბუნებაში ფულის ხე შეიძლება 1,8 მეტრამდე გაიზარდოს, ოთახის პირობებში კი, როგორც წესი, მისი სიმაღლე ერთ მეტრს არ აღემატება. მას აქვს გამერქნებული, მოყავისფრო ღერო და ოვალური, სქელი, მუქი მწვანე ფოთლები, რომლებიც ხშირად ოდნავ მოწითალო კონტურით არის შემოსაზღვრული. სათანადო პირობებში მცენარე შემოდგომაზე ან ზამთარში პატარა, ვარსკვლავის ფორმის ღია ფერის ყვავილებსაც ივითარებს. პოპულარულ ჯიშებს შორის განსაკუთრებით ხშირად გვხვდება „ჰამელს სანსეტი“ და „ჰობიტი“.
თუ ფულის ხემ იერი შეიცვალა, ეს თითქმის ყოველთვის მიანიშნებს მოვლის პრობლემაზე. ქვემოთ ჩამოთვლილია ყველაზე გავრცელებული მიზეზები და რეკომენდაციები, როგორ აღადგინოთ მცენარის ჯანმრთელი მდგომარეობა.
1. მზის სინათლის ნაკლებობა ან სიჭარბე
ფულის ხე საუკეთესოდ იზრდება კაშკაშა, მაგრამ გაფანტულ სინათლეზე. განათების დეფიციტის დროს ფოტოსინთეზი ფერხდება, რის შედეგადაც ფოთლები ჭკნება და ცვივა. ასეთ შემთხვევაში ღერო სინათლის წყაროსკენ იწელება და თხელდება, ფოთლები ფერს კარგავს და მცენარე სუსტდება.
კრასულასთვის სასურველია დღეში მინიმუმ 6 საათი ხარისხიანი განათება. იდეალურია სამხრეთის, სამხრეთ-აღმოსავლეთის ან აღმოსავლეთის ფანჯრის რაფა. თუ ბუნებრივი სინათლე არასაკმარისია, რეკომენდებულია ფიტოსანათების გამოყენება დღეში დაახლოებით 12–14 საათით.
2. არასწორი მორწყვის რეჟიმი
ყველაზე ხშირი მიზეზი, რის გამოც ფულის ხე ჭკნება, არის მორწყვის შეცდომა. ზედმეტი ტენი იწვევს ფესვების ლპობას, რაც პირველ რიგში ფოთლების დარბილებით და ღეროს მოდუნებით ვლინდება.
მეორე უკიდურესობაა ხანგრძლივი გამოშრობა. თუ სუბსტრატი დიდი ხნის განმავლობაში სრულიად მშრალია, მცენარე ვერ იღებს საკმარის წყალს და ფოთლები კარგავს ელასტიკურობას. ასეთ დროს მორწყვა უნდა მოხდეს ეტაპობრივად და არა ერთბაშად დიდი რაოდენობით.
საუკეთესო მიდგომაა მორწყვა მხოლოდ მაშინ, როდესაც ნიადაგის ზედა ფენა 2–3 სანტიმეტრის სიღრმეზე მშრალია. ჩვეულებრივ პირობებში ეს ნიშნავს მორწყვას 2–3 კვირაში ერთხელ. ზამთარში, როდესაც მცენარე შედარებით მოსვენების ფაზაშია, წყლის რაოდენობა კიდევ უფრო უნდა შემცირდეს. ასევე მნიშვნელოვანია, რომ წყალი იყოს ოთახის ტემპერატურის და წინასწარ დაყენებული ან გაფილტრული.
3. არასასურველი მიკროკლიმატი: ტემპერატურა და ტენიანობა
მიუხედავად იმისა, რომ ფულის ხე საკმაოდ გამძლეა, ტემპერატურის ხშირი და მკვეთრი ცვლილებები მას სტრესს აყენებს. ჭკნობას ხშირად იწვევს გამჭოლი ქარი, გათბობის რადიატორთან სიახლოვე ან კონდიციონერის პირდაპირი ჰაერის ნაკადი.
ზაფხულში ოპტიმალური ტემპერატურაა 20–25 გრადუსი, ზამთარში კი — 15–18 გრადუსი. არასასურველია, თუ ტემპერატურა 10 გრადუსზე დაბლა ჩამოდის ან 30 გრადუსს აჭარბებს. ტენიანობის მხრივ, კრასულას მაღალი ტენიანობა არ უყვარს და ფოთლების შეპკურებაც რეკომენდებული არ არის. სამაგიეროდ, სასარგებლოა ფოთლების პერიოდულად გაწმენდა ნოტიო ქსოვილით, მტვრის მოსაშორებლად.
4. შეუფერებელი ქოთანი ან გამოფიტული ნიადაგი
ფოთლების დარბილება შეიძლება გამოწვეული იყოს იმითაც, რომ მცენარე დიდი ხანია არ გადარგულა და ნიადაგი გამოფიტულია. დროთა განმავლობაში ფესვებს აღარ ჰყოფნით საკვები ნივთიერებები, რაც მცენარის მდგომარეობაზე აისახება.
ფულის ხისთვის შესაფერისია მსუბუქი ნიადაგი, რომელიც შედგება ბაღის მიწის, მსხვილი ქვიშისა და ფოთლოვანი მიწის თანაბარი ნაწილებისგან. შესაძლებელია მზა სუბსტრატის გამოყენებაც, რომელიც განკუთვნილია სუკულენტებისა და კაქტუსებისთვის. ქოთანი უნდა იყოს წინაზე ოდნავ დიდი — დაახლოებით 2–3 სანტიმეტრით ფართო, სასურველია თიხის, და აუცილებლად უნდა ჰქონდეს სადრენაჟო ხვრელები.
გადარგვისას დაზიანებული ფესვები ფრთხილად უნდა მოიჭრას, ხოლო ჭრილობები დაფხვნილი ხის ნახშირით დამუშავდეს. გადარგვის შემდეგ მცენარეს დრო სჭირდება ადაპტაციისთვის, ამიტომ დროებითი ჭკნობა შესაძლებელია. გეგმიური გადარგვა უმჯობესია გაზაფხულზე: ახალგაზრდა მცენარეები გადარგავენ ორ წელიწადში ერთხელ, ხოლო ასაკოვანი — 3–4 წელიწადში ერთხელ. აქტიური ზრდის პერიოდში კრასულას სასარგებლოა თვეში ერთხელ სუკულენტებისთვის განკუთვნილი სასუქის მიწოდებაც.
5. დაავადებები და მავნებლები
თუ მოვლის პირობები წესრიგშია, მაგრამ ფოთლები მაინც რბილდება, საჭიროა მცენარის ყურადღებით დათვალიერება. ფულის ხეზე ხშირად ჩნდება ფარისებრი მწერი, ბუგრი, ფქვილისებრი ჭია ან ობობის ტკიპა. ისინი წვენს წოვენ და მცენარეს ასუსტებენ.
მსუბუქი დაზიანებისას მწერები შეიძლება ხელით მოიშოროთ სპირტით ან საპნიან ხსნარში დასველებული ბამბის ტამპონით. მძიმე შემთხვევებში საჭიროა ინსექტიციდების გამოყენება, დამუშავების გამეორებით 7–10 დღის ინტერვალით. ასევე ხშირია სოკოვანი და ბაქტერიული დაავადებები, რომლებიც ვითარდება ზედმეტი მორწყვისა და ცუდი ჰაერის ცირკულაციის გამო. ასეთ დროს აუცილებელია გადარგვა, ფუნგიციდებით დამუშავება და მორწყვის რეჟიმის შეცვლა.
დასკვნა
თუ ფულის ხე რბილი და ჭკნობა შეამჩნიეთ, პირველ რიგში უნდა დადგინდეს მიზეზი. უმეტეს შემთხვევაში პრობლემა დაკავშირებულია მორწყვის შეცდომასთან, განათების ნაკლებობასთან, ტემპერატურის მერყეობასთან, შეუფერებელ ქოთანთან ან გამოფიტულ ნიადაგთან. დროული რეაგირების შემთხვევაში კრასულა კარგად აღდგება და კვლავ შეინარჩუნებს ჯანსაღ, მკვრივ ფოთლებს.
